Oudste democratie vergadert in een paleis

Big Ben aug 2013Het Verenigd Koninkrijk is de oudste democratie ter wereld. Bijna 800 jaar geleden ontstond in het hart van Londen het parlement (afgeleid van het Franse woord parler, wat praten of discussie betekent). Dit parlement had de functie van advies- en bestuurscollege voor de koning. In de loop van de tijd is dit orgaan uitgegroeid tot een gekozen volksvertegenwoordiging met een House of Lords (Eerste Kamer) en het House of Commons (Lagerhuis, of Tweede Kamer). Onlangs bracht ik een bezoek aan de parlementsgebouwen, ondergebracht in het fraaie aan de Theems gelegen Paleis van Westminster. Toch wel een vreemd idee dat de democratie is ontstaan en uitgebouwd in een paleis, waarin vorsten stukje bij beetje macht afstonden aan het parlement. Het paleis van Westminster, naast de gelijknamige kerk is, wat je noemt, een zeer bekend iconisch gebouw. Het huidige complex is gerealiseerd in neo-Gotische stijl nadat een enorme brand in 1843 het toenmalige middeleeuwse paleis bijna helemaal verwoestte. Alleen Westminster Hall werd gespaard.OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Tijdens het zomerreces, als zelfs in het VK de politiek op een laag pitje staat, zijn de Houses of Parliament open voor publiek. In groepjes van 20 personen krijgen belangstellenden een boeiende rondleiding met een gids die verbluffend veel weet van de kleinste en gekste details die je in het gebouw kunt vinden. Elke vierkante centimeter is bedacht en uitgevoerd volgens een voor die tijd nieuw gotisch concept. Je ziet veel krullerig houtsnijwerk, vaak met bladgoud. Wanden en plafonds zijn opgesierd met wapens van adelijke, machtige, veelal Engelse families. De muren hangen vol met afbeeldingen van historische gebeurtenissen, bekende vorsten en premiers. Banken en stoelen zijn van prachtig leer waarop bezoekers niet mogen zitten. Dat blijft voorbestemd voor de kamerleden, ministers en hun medewerkers. Het is indrukwekkend om daar midden in de Britse politiek-bestuurlijke geschiedenis te staan. Daar word je wel even stil van. De Britten zijn behoudend en chauvinistisch, dat weten we. Maar is het frappant te beseffen dat het Paleis van Westminster in zo’n 160 jaar nauwelijks is veranderd. Dat geldt ook voor spelregels en vormgeving van het politieke debat. Tegenwoordig zijn er vaste  tv-camera’s in beide Kamers en hangen er aan de plafonds tientallen kleine microfoontjes zodat je alle debatten goed kunt volgen. Maar daar houdt de moderne tijd wel zo’n beetje op. In het House of Lords zit de bestuurlijk-adelijke elite van het Verenigd Koninkrijk. De gids vertelde dat 92 adelijke families er een vaste plek hebben en 2 vertegenwoordigers van de Anglicaanse Kerk. Maar het belangrijkste is dat in de Britse Eerste Kamer ruim 700 deskundigen zitten uit de wereld van politiek, kunst, wetenschap en bedrijfsleven. Ze oefenen hun functie wel uit namens één van de gevestigde politieke partijen. De House of Lords richt zich op beoordeling van wetgeving vanuit de House of Commons. Wetsvoorstellen worden er vaak drie keer behandeld en kunnen met amendementen teruggestuurd worden naar de Britse Tweede Kamer. Die reageert daar vervolgens weer op en zo ping-pongen ze net zolang er een compromis bereikt wordt.

Van de tv kennen we de debatten in de House of Commons met de vaak felle woordenwisselingen tussen de prime-minister en de leider van de oppositie. Zij staan recht tegenover elkaar en mogen “vanaf de box spreken”. Dat is een vrij klein kistje waar je net een A-4-tje op kunt leggen. Dat is de spreektekst die alleen de premier, enkele topministers mogen gebruiken en aan de overkant de leider van de oppositie en een paar zogenoemde schaduwministers. In die kistjes zitten trouwens de officiële papieren die gebruikt worden bij de eed-aflegging van de gekozen Kamerleden (trouw aan de Koning(in).

De politieke elite spreekt dus van papier, maar de “gewone” parlementsleden doen dat uit hun hoofd vanuit hun groenleren bankjes. Daar reageren ze op elkaar en dat lijkt meestal op emotionele toon te gaan. Toch is dat allemaal behoorlijk geregisseerd. De voorzitter van de Kamer (de Speaker) heeft de touwtjes van het debat stevig in handen en je waagt het niet tegen hem/haar in te gaan. Voor je beurt spreken is een doodzonde, je wacht tot je het woord krijgt van de voorzitter. En als hij denkt dat je jouw punt hebt gemaakt dan krijgt een ander de gelegenheid daarop te reageren. Vergaderen in de House of Commons is een lastig en dynamisch gebeuren en het komt bij ons rommelig over. De Speaker zet alle zeilen bij en wordt door iedereen gerespecteerd (ook door de bewindspersonen). Het is een zeer prestigieuze functie. De speaker is strikt neutraal en moet gedurende zijn functie zijn partijlidmaatschap opzeggen. Hij is wel parlementslid en mag bij staken van de stemmen zijn voorkeur kenbaar maken.

OLYMPUS DIGITAL CAMERADe Britse politiek, van links tot rechts, is tevreden met deze manier van debatteren. Dat verandert nog lang niet. Ook het statige gebouw, het Paleis van Westminster, blijft dé plek, het grote middelpunt van de Houses of Parliament. Allemaal prachtig, maar voor mij is het toch vergaderen in een museum. Voor 1 keertje leuk maar het blijft behelpen. De parlementaire democratie is groot geworden in het Verenigd Koninkrijk maar het conservatisme zet hier de “wet van de remmende voorsprong” in werking. Op zich is dat jammer hoewel de Britse politiek interessant en belangrijk blijft voor Nederland.